نقش عروسک درمانی در بهداشت روانی کودک

کودک می تواند در بازی  عروسکی، انگیزه اش را متعادل نماید و انرژی های اضافی روانی خود را تخلیه کند.  البته عبارت صحیح درباره این مطلب این است که کودک در بازی عروسکی ، انرژی روانی و  جسمی خود را بارور می کند و شکل مناسبی به آن می دهد.
از دیدگاه بهداشت روان،  عروسک درمانی شیوه دلپذیر مداوا در قلمرو روان درمانی است. عروسک ، واسطه ای  پذیرفته شده از سوی بزرگسالان و کودکان در جهت ارتباط و تبادل احساس ، عاطفه و  اندیشه بین این دو نسل می باشد که در برخی از کشورها به جایگاه این ابزار تربیتی،  اهمیت خاص داده شده است .
می توان از این طریق، به کودک آموزش داد و اوقات فراغت  او را به صورت مفید و مطلوبی پربار کرد و نکات منفی و ناسالم عاطفی، احساسی ،  رفتاری و شناختی او را بهبود بخشید.
در حیطه ی روان پزشکی و روان شناسی بالینی  کودک ، متخصص بالینی ، قادر است با استفاده از عروسک ها به اطلاعات مفید بالینی جهت  تشخیص مسائل روانی کودک دست یابد و بعد از تشخیص بالینی ، درمانگر طرح مناسبی را به  منظور درمان از طریق بازی تهیه و در جلسات درمانی ، اجرا نماید.
نقش عروسک بازی  ، در رشد و تکامل کلامی کودک کاملاً درخور توجه است.
کودک در ارتباط با عروسک ،  دوست دارد موقعیت خود را بیان نماید و دنیای اطراف خود را تعریف کند. تعریف او از  دنیا، تصویرهایی می باشد که از پدر، مادر، برادر و خواهر، خانه و کوچه های اطراف  خانه خود دارد. اگر پدر و مادر، در برخورد با او بی میلی کنند و یا برعکس رفتار  مناسبی داشته باشند ، کودک این رفتارها را برای عروسکش بازگو می نماید و همین تعریف  کردن اساس آرامش و تخلیه روانی کودک می گردد و در نهایت باعث تجلی و بروز برخی از  بیانات و گفته های ناب و ارزشمند در ذهن کودک می شود. بنابراین رفتار کودک با عروسک  ، در پیشرفت و تکامل کلامی کودک مؤثر می افتد. به شرط آنکه، ما رفتار و گفتار کودک  را به هنگام گفتگو با عروسک ، جدی بگیریم .
یکی از نیازهای اساسی که باعث گرایش  کودک به عروسک می شود، میل به داشتن هم صحبت است. عروسک برای کودک یک شخص محسوب می  گردد و با او رابطه اجتماعی برقرار می کند. ضمن این که کودک با توجه به این که  مسئول عروسک شناخته می شود ، در مسیر رشد مسئولیت پذیری و خلاقیت اجتماعی ، قرار می  گیرد.
در مورد برخی از کارکردهای روانی عروسک بازی و عروسک درمانی باید گفت :  بازی های عروسکی ( بازی های عروسک ها) در بازی درمانی به عنوان یکی از مؤثرترین  انواع بازی درمانی ها مطرح گشته و اهمیت دارد . ضمناً بعضی از کارکردهایی که در  بازی های عروسکی وجود دارند و نقش مستقیمی در بهداشت روانی کودک ایفا می کنند ،  عبارت اند از :
- احساس داشتن به عروسک و تعلق یافتن به او.
- حس سرپرستی و  مسئولیت مراقبت از عروسک.
- ایجاد ارتباط احساسی و عاطفی با عروسک.
- فعالیت  های روانی عقلی و باروری ذهنی کودک در ارتباط با عروسک.
- خوشحال شدن و لذت بخش  شدن اوقات فراغت کودک.
- همانند نمودن عروسک با خویشتن .
- افزایش اعتماد به  نفس کودک به علت سرپرستی و مراقبت از عروسک.
- رشد عواطف و گرایش های عاطفی  کودک.
- افزایش قدرت تصمیم گیری و هدایت فکری.
و…
در برخی ازموارد ، در  ارتباط با موضوع ، سفارش هایی شده از جمله :
در هنگام بازی کودک با عروسک جهت  دهی و تصمیم بزرگسالانه نداشته باشید. بلکه عروسک را همان گونه ببینید که کودکان می  بیند و احساس می کنند. یعنی همانند کودک حس کرده و در نظر بگیرید.
توجه کنید که  کودکان با عروسک های خود راحت صحبت می کنند، سعی کنید از آنها نخواهید که به صورت  کلیشه ای و بسته، با عروسک ها حرف بزنند بلکه آن ها را تشویق کنید آن گونه که دوست  دارند، با عروسک ها صحبت کنند و …
در دیدگاه بعضی خانواده ها ، عروسک به عنوان  یک دوست کودک می باشد نه وسیله ای در جهت سرگرمی کودک. به همین دلیل ، کودک کار  کردی تحت عنوان راز و نیاز عروسک را برای خود مطرح می نماید و از آن به خوبی  استفاده می کند. در سایه این نگرش ، خانواده بهتر می تواند احساس تنهایی و خلاء  روانی کودک را جبران کند.
در چنین ارتباطی، کودک برای عروسک دلتنگی می کند،  نگرانش می شود و سعی در مراقبت بیشتر و دقیق تر از او می کند.
عروسک می تواند  واسطه تربیتی ما با کودک و یا کودک با محیط پیرامون او باشد و در این نقش، می تواند  پیام تربیتی را از ما گرفته و به کودک منتقل نماید. علاوه بر این که احساس عاطفی و  فکری کودک را متقابلا ً به ما انتقال می دهد.
در مورد ارتباط کودک با عروسک باید  گفت که ما می توانیم از طریق ثبت و یادداشت نوع ارتباط کودک با عروسک هایش در هنگام  بازی ، با دنیای کودک بیشتر آشنا شویم و در برنامه ریزی و هدایت تربیتی او مفاهیم و  اصول و اهداف واقعی تری را انتخاب نماییم .
نهایت این که عروسک درمانی و اجرای  نمایش عروسکی و آشنا سازی کودک با عروسک ، هم به منظور پر کردن اوقات فراغت و هم  بهینه سازی شرایط روانی زیستی کودک ، از نظر بهداشت روان ارزش فراوان دارد.
از  طرف دیگر بازی درمانی روشی است روان پزشکی و روان شناسی که از طریق آن، کودک در  بازی و از طریق بازی هیجان سرکوب شده خود را برون فکنی می کند و برخی از مشکلات  روانی کودک ، درمان می گردد  

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٧:۳٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/٢/۱٠