گریزتجزیه‌ای (dissociative fugue)
دور شدن ناگهانی و غیرقابل انتظار از محل معمول زندگی یا کار و ناتوانی در به یاد آوردن جنبه‌هائی مهم از هویت قبلی (نام، خانواده، شغل). اغلب، هویت جدیدی اتخاذ می‌گردد.
 
  تشخیص، علایم و نشانه‌ها
به جدول زیر نگاه کنید. از دست رفتن ناگهانی حافظه همراه با مسافرت هدفمند و بدون سردرگمی، اغلب برای مدت طولانی. از دست رفتن کامل یا نسبی حافظه در مورد زندگی گذشته، اغلب بدون آگاهی از فقدان حافظه، اتخاذ هویتی جدید، غیرغریب و ظاهراً طبیعی با این وجود، کلافگی و اختلال موقعیت‌یابی ممکن است رخ دهد.
 
- معیارهای تشخیصی گریز تجزیه‌ای در DSM-IV-TR :
  ـ اختلال بارز به‌صورت سفر ناگهانی و غیرمنتظره از خانه یا محل دائمی کار، همراه با ناتوانی در به یاد آوردن گذشته است.
  ـ کنفوزیون در مورد هویت شخصی یا اتخاذ هویتی جدید (نسبی یا کامل).
  ـ اختلال منحصراً در سیر اختلال هویت تجزیه‌ای رخ نمی‌دهد و به‌دلیل اثر مستقیم فیزیولوژیک یک ماده (مثلاً داروی مورد سوءمصرف یا داروی طبی) یا یک بیماری طبی عمومی (مثل صرع لوب تمپورال) نمی‌باشد.
  ـ علایم از نظر بالینی، موجب ناراحتی واضح یا اختلال در سطوح اجتماعی، شغلی یا دیگر سطوح مهم عملکردی می‌گردند.
 
  اپیدمیولوژی، سبب‌شناسی و سیر بیماری و پیش‌آگهی
به جدول خلاصه اختلالات تجزیه‌ای نگاه کنید.
 
  آزمون‌های آزمایشگاهی و روان‌شناختی
هیپنوتیزم و مصاحبه با دارو، اگر به کمک آنها بیمار حافظه‌اش را به‌دست بیاورد، به روشن شدن تشخیص کمک می‌کند.
 
  تشخیص افتراقی
- اختلال شناختی: سرگردانی، هدفمند یا پیچیده نیست.
- صرع لوب‌تمپورال: معمولاً هویت جدیدی اتخاذ نمی‌شود.
- فراموشی تجزیه‌ای: مسافرت هدفمند یا اتخاذ هویت جدید رخ نمی‌دهد.
- تمارض: تمایز آن مشکل است. وجود نفع واضح ثانویه، باید ظن به این مسئله را برانگیزد.
 
  درمان
معمولاً بهبودی به شکل خودبه‌خود و بدون درمان است.
 
- هیپنوتیزم و مصاحبه به کمک دارو:
می‌تواند در یافتن استرسور مستعدکننده، کمک‌کننده باشد.
 
- روان‌درمانی:
برای کمک به بیماران، به این منظور که استرسورهای مستعدکننده را به شکلی سالم و نظام‌مند، وارد روانشان کنند. درمان انتخابی روان‌درمانی روان‌پریشی بیانی - حمایتی (expressive-supportive psychodynamic psychotherapy) است.
 
  اختلال مسخ شخصیت (depersonalization disorder)
اپیزودهای مکرر و دائمی احساس جدا شدن خود از بدن (مثلاً این احساس که فرد انگار که در خواب است).
 
  تشخیص، علایم و نشانه‌ها
به جدول معیارهای تشخیصی DSM-IV-TR برای اختلال مسخ شخصیت نگاه کنید. اختلال در حین زمانی و مکانی، حس بزرگ بودن یا کوچک بودن اندام‌ها، و مسخ واقعیت (derealization) (حس عجیب بودن دنیای بیرونی) شایع هستند. بیماران ممکن است احساس کنند آدم آهنی هستند. سرگیجه، نشخوارهای افسردگی و وسواسی، اضطراب و مشغولیت‌های ذهنی با مسائل جسمی، شایع هستند.
 
- معیارهای تشخیصی DSM-IV-TR برای اختلال مسخ شخصیت:
  الف ـ تجارب دائمی یا مکرر احساس جدا شدن فرآیندهای ذهنی از جسم، گوئی که فرد یک مشاهده‌گر خارجی است (مثلاً احساس اینکه رویا می‌بیند).
  ب ـ در خلال تجربه مسخ شخصیت، واقعیت‌سنجی سالم می‌ماند.
  ج ـ مسخ شخصیت موجب ناراحتی واقح بالینی یا اختلال در عملکردهای اجتماعی، شغلی یا دیگر سطوح مهم عملکردی فرد می‌گردد.
  د ـ تجربه مسخ شخصیت انحصاراً در سیر بیماری روانی دیگری، مثل اسکیزوفرنی، اختلال پانیک، اختلال استرس حاد، یا اختلال تجزیه‌ای دیگری رخ نمی‌دهد و به‌دلیل اثر فیزیولوژیک مستقیم یک ماده (مثلاً ماده مورد سوءمصرف یا داروی طبی) یا یک بیماری طبی عمومی (مثل صرع لوب‌تمپورال) نمی‌باشد.
 
  اپیدمیولوژی، سبب‌شناسی و سیر بیماری و پیش‌آگهی
به جدول خلاصه اختلالات تجزیه‌ای نگاه کنید.
 
  تشخیص افتراقی
به جدول علل مسخ شخصیت نگاه کنید. مسخ شخصیت به‌عنوان یک علامت، در سندرم‌های زیادی، چه روانپزشکی و چه طبی، می‌توانند اتفاق بیفتد. اختلالات خلقی، اختلالات اضطرابی، اسکیزوفرنی، اختلال هویت تجزیه‌ای، سوءمصرف مواد، عوارض جانبی دارو، تومور یا ضربه مغزی، و اختلالات اضطرابی، اسکیزوفرنی، اختلال هویت تجزیه‌ای، سوءمصرف مواد، عوارض جانبی دارو، تومور یا ضربه مغزی، و اختلالات تشنجی (از جمله صرع لوب‌تمپورال) باید رد شوند. اختلال مسخ شخصیت حالتی است که در آن علامت اصلی، مسخ شخصیت می‌باشد.
 
- علل مسخ شخصیت:
  اختلالات نورولوژیک
    صرع
میگرن
تومورهای مغزی
بیماری مغزی - عروقی
ضربه مغزی
آنسفالیت
فلج عمومی
دمانس نوع آلزایمر
بیماری هانتینگتون
دژنرسانس نخاعی - مخچه‌ای (spinocerebellar degeneration)
  اختلالات سمی و متابولیک
    هیپوگلیسمی
هیپوپارتیروئیدی
مسمومیت با مونوکسید کربن
مسمومیت با مسکالین
یوتولیسم
هیپرونتیلاسیون
هیپوتیروئیدی
  اختلالات روانی ایدیوپاتیک
    اسکیزوفرنی
اختلالات افسردگی
اپیزودهای مانیک
اختلال تبدیلی
اختلالات اضطرابی
اختلال وسواس فکری - عملی
اختلالات شخصیت
سندرم مسخ شخصیت فوبیک اضطرابی
  در افراد طبیعی
    خستگی
کسالت، محرومیت حسی
شوک هیجانی
در مسخ شخصیت یک‌طرفه (hemidepersonalization)
ضایعات مغزی موضعی طرفی 'Iateralized' (معمولاً پاریتال راست)
 
  درمان
اضطراب معمولاً هم به اضطراب‌زداها و هم به روان‌درمانی حمایتی و بینش‌مدار پاسخ می‌دهد. با کاهش اضطراب، اپیزودهای مسخ شخصیت کاهش می‌یابد

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٧:٢۸ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱٠/۳٠