سازگاری بدنی
در توجیهی که به دیدن مربوط است نه تنها چشمان بلکه عضلات صورت و گردن و بدن بطور کلی وضع مخصوص آمادگی به خود می گیرند چشمها به نقاطی خیره می شوند و بعد همه میدان دید را از نظر می گذرانند.برای عکس گرفتن از حرکات چشم دستگاه مخصوصی ساخته اند که می تواند نشان دهد در توجه به عکس یا منظره یا کتابی چشم در کدام نقطه یا نقاط توقف می کند این دستگاه می تواند مدت توقف چشم را نیز اندازه بگیرد با این دستگاه می توانند نشان دهند در نگاه کردن به اعلان یا تصویری کدام قسمت بیشتر توجه چشمان را جلب کرده است. در شکل 2 دیده می شود که وقتی زنی به این مردنگاه کرده است چشم او کدام نقاط را مورد توجه قرار داده و در هر نقطه چه مدت توقف کرده است. در حیوانات مثلاً سگها دیده ایم که وقتی می خواهند صدائی را بشنوند گوشهای خود را تیز می کنند و آنها را در جهت صدا قرار می دهند کسانی هم که گوش سنگین دارند برای شنیدن صداها سر خود را در جهت صدا بر می گردانند یا با دست خود شیپور گوش را بر خط صدا عمود می کنند برای گرفتن صدا ها عضله ای در گوش میانه هست که فشار بر پرده گوش را کم و زیاد می کند تا آنرا با صداهای خفیف و شدید سازگاری دهد. این سازگاری در موارد اصوات بسیار زیر و بسیار شدید از آسیب دیدن پرده گوش جلوگیری می کند. برگرداندن سر در جهت بو ها و بو کشیدن نیز سازگاری گیرنده در مقابل بو هاست در مورد غذائی که با آن آشنا نیستیم نخست آن را با نوک زبان مزه می کنیم و این عمل نیز نوعی سازگاری گیرنده است.

سازگاری بدنی

سازگاری بدنی، یعنی آماده کردن بدن برای ادراک در اغلب موارد مشهود است.دونده ای که سر خط منتظر فرمان شروع مسابقه است بدنش آمادگی کامل برای حرکت دارد وقتی می خواهیم از عقب سالن سخنرانی همه کلمات سخنران را بشنویم در جلو صندلی راست و کشیده می نشینیم و توجه می کنیم در حیوانات می توان سازگاری بدنی را خوب مشاهده کرد مثل وقتی که گریه برای جهیدن روی موش پشت خود را خم کرده و آماده جهش شده است.

تنش عضلانی


در وضع سازگاری بدنی تنش عضلانی موجود است که اغلب دیده می شود ولی گاه مشاهده نمی شود مثلاً وقتی کسی به کاری مشغول است ( که البته بدان توجه نیز دارد) و عوامل مخلی پیش می آیند دیده می شود که برای جلوگیری از تاثیر عوامل مخل توجه بیشتری به کار خود می کند. بر اثر این کوشش نیروی بیشتری صرف می کند که مقداری از آن در راه تنش عضلانی مصرف می شود آزمایش زیر این امر را تایید می کند:

ماشین آزمایش ده دگمه شبیه به دگمه های ماشین تحریر داشت هر یک از این دگمه ها نمره ای از 1 تا 10 داشت آزمودنی ها که 6 نفر بودند می بایست وقتی یکی از حروف l m n p s t v x y zظاهر می شود یکی از دگمه ها را فشار دهند. حروف مزبور در روی زمینه های سرخ و زرد یا سبز ظاهر می شدند و آزمودنی باید به حرف و رنگ زمینه آن نگاه کند بعد به رمزی که پیش او گذاشته بودند رجوع کند و آن حرف را طبق دستور رمز به یکی از حروف دیگراول الفبا ( یعنی a b c d تبدیل کند و ببیند آن حرف ، چندم است (مثل a حرف اول و b حرف دوم و c حرف سوم) و شماره آن حرف را در روی دگمه های اعداد فشار دهد وقتی دگمه را فشار می داد حرف دیگری ظاهر می شد بدین ترتیب ملاحظه می شود که آزمودنی باید پیوسته متوجه کار باشد به هر یک از دگمه های ماشین وسیله ای تعبیه شده بود بی آنکه آزمودنی بداند که فشار انگشت او را بر دگمه اندازه میگرفت و ثبت می کرد هدف آزمایش این بود که ببیند اگر آزمودنی ها در آرامش و بدون اختلال حواس کار کنند چه مقدار فشار بر دگمه ها وارد می آورند و اگر سر و صدا موجب اختلال حواس آنها شود چه تغییری در فشار انگشت دیده می شود. پس از اینکه مدتی آزمودنیها در آرامش کار کردند آزماینده سر و صدای مخل ایجاد کرد.

همه شش آزمودنی هنگام سر و صدا فشار بیشتری به دگمه ها وارد آورده اند فشاری که از قبل از صدا بر هر دگمه وارد می آمد 305 گرام و هنگام صدا 438 گرام بود وقتی مجدداً آرامش برقرار شد فشار به 292 گرام کاهش یافت میزان کار در آرامش و سر و صدا با هم اختلافی نداشت و این امر نشان می داد که آزمودنیها برای جلوگیری از پریشانی توجه خود نیروی بیشتری صرف می کردند.

در آزمایش دیگری که برای سنجش تنش عضله ای هنگام توجه بعمل آمده ضخامت هر یک از چهار دسته عضلات در این دو حالت اندازه گیری شد:

(1)وقتی آزمودنی ها منتظر شنیدن صدائی بسیار خفیف بودند و (2) وقتی آزمودنی ها منتظر شنیدن صدائی بودند که کاملاً شنیدنی بود از آزمودنی ها خواسته شده بود که همینکه صدا را شنیدند دگمه ای را فشار دهند. توجه آنها وقتی منتظر صدای بسیار خفیف بودند شدید تر بود و همراه این توجه شدید تر عضلات هم ضخامت بیشتری پیدا کرده بودند و تنش عضلانی هم ثبت می شد. تنش عضلانی از جهت دیگر نیز هنگام توجه به وجود می آید. وقتی به کسی گفته شده است که دستور خاصی را اجرا کند باید به جزئیات مختلفی توجه کند در اغلب موارد دستور عمل را آهسته با خود تکرار می کند و به این سبب به زبان و تارهای صوتی گلو و شاید عضلات دیگر بدن فرمانهای عصبی می رسد و این خود ایجاد تنش عضلانی می کند.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٢:٤٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/۱٠/٤