اختلال ادراکی، خاص بیماران روانی نیست و در افراد عادی نیز مشاهده می‌شود. توهم و
خطاهای ادراکی، عمده‌ترین اختلالات ادراکی هستند...

 

فرایند تبدیل محرک فیزیکی به اطلاعات روان‌شناختی؛
فرایند روانی که در آن محرک حسی به آگاهی آورده می­شود، ادراک نام دارد. به عبارت
دیگر درک، عملی است که در ضمن آن احساساتی که به وسیله محرک­های حسی به وجود
می­آیند، برای شخص معنی و مفهوم پیدا می­کند
  اختلال ادراکی، خاص بیماران
روانی نیست و در افراد عادی نیز مشاهده می‌شود. توهم و خطاهای ادراکی، عمده‌ترین
اختلالات ادراکی هستند.

1. توهم hallucination
  ادراک حسی غلط که در
ارتباط با محرک­های خارجی واقعی نیست. تجربه توهمی ممکن است تعبیر هذیانی بشود یا
نشود.[2]

انواع توهم
توهم پیش‌خواب  hypnogogic hallucination
 
ادراک حسی غلط در لحظه به خواب رفتن؛ عموما بیمار­گونه در نظر گرفته
نمی­شود.

توهم پس‌خواب hypnopompic hallucination
  ادراک حسی غلط در
لحظه بیدار شدن؛ عموما بیمار­گونه در نظر گرفته نمی­شود

توهم شنوایی
Auditory hallucination
  ادراک اشتباهی صدا، معمولا صدای انسان، اما همچنین
ممکن است سر و صداهای دیگر از قبیل موسیقی نیز باشد. شایع­ترین توهم در اختلالات
روان‌پریشی است

توهم بینایی Visual hallucination
  ادراک غلط شامل
تصاویر شکل‌دار(مثل اشخاص) و تصاویر بی‌شکل(مثل جرقه­های نورانی) می­شود. در
اختلالات ناشی از موارد طبی شایع‌تر است.

توهم بویایی Olfactory
hallucination
  ادراک غلط بو، در اختلالات عضوی شایع­تر است.

توهم
چشایی Gustatory hallucination
  ادراک غلط مزه از قبیل مزه ناخوشایند که توسط
صرع ایجاد می­شود. در اختلالات عضوی شایع­تر است.

توهم لمسی Tactile
hallucination
  ادراک غلط لمس یا حس سطحی، آن‌چنان ‌که در عضو قطع شده(عضو
خیالی)می­باشد؛ احساس خزیدن بر روی یا زیر پوست(توهم لمس
حشره

توهم جسمی Somatic hallucination
  ادراک غلط وقوع
اتفاقاتی داخل بدن یا روی بدن، اغلب ریشه احشایی دارد

توهم لی‌لی‌پوتی
Liliputian hallucination
  ادراک غلطی که در آن، اشیاء به صورت کوچک‌شده دیده
می­­شود

توهم هماهنگ با خلق hallucination Mood-congruent
  توهمی
که محتوای آن با خلق افسرده یا شیدایی(مثلا در افسردگی، توهمات حاوی مایه­های گناه،
استحقاق عقوبت یا بی­کفایتی است و در شیدایی، توهمات حاوی مایه­های ثروت و قدرت
هنگفت است) همخوان می­باشد.

توهم ناهماهنگ با خلق hallucination
Mood-incongruent
  توهمی که محتوای آن با خلق افسرده یا شیدایی همخوان
نیست.

توهم‌زدگی hallucinosis
  توهماتی که اغلب شنوایی هستند و با سوء
مصرف مزمن الکل همراه می­باشند. در توهم­زدگی، توهمات در یک زمینه حالت حسی روشن
اتفاق می­­افتد.

حس‌آمیزی synesthesia
  ایجاد شدن احساس یا توهم به
وسیله حس دیگر؛ به عنوان مثال صدا دیده می­شود.

پدیده دنباله‌دار(یدک‌کشی)
Trailing phenomenon
  نابهنجاری ادراکی همراه با دارو­های توهم‌زا که در آن،
اشیاء متحرک به عنوان یکسری تصاویر مجزا و منفصل به نظر می­رسند

توهم
آمرانه hallucination command
  ادراک غلط دستور که شخص ممکن است احساس الزام و
غیرقابل مقاومت در اطاعت از دستور داشته باشد.

توهم بازتابی Reflex
hallucination
  عبارت است از برداشت حسی غلط، ناشی از تحریک حسی یک منطقه حسی
متفاوت و دور. مثلا ممکن است شخص صدای سرفه فرد دیگر را صدای سرفه خود احساس
کند.

توهم اکستراکامپین hallucination Extracampine
  توهمی که در خارج
از میدان عمل یک عضو حسی پیدا می­شود. مثلا بیمار ممکن است شیطان را در پشت سر خود
مشاهده کند.

توهم سایکوموتور hallucination Psycho motor
  در این توهم،
بیمار احساس می‌کند که برخی از اندام­های بدن تغییر محل داده­اند. مثلا احساس کند
گوش او در کف دستش قرار گرفته است.

توهم کندی حرکات hallucination Slow
motor
  در این توهم، بیمار در حرکات خود کندی همه‌جانبه­ای احساس می­کند و وقتی
سعی می­کند به حرکات خود سرعت دهد، کندی بیشتری احساس می­کند.

توهم منفی
Negetive hallucination
  در این حالت، شخصی که سیستم عصبی او از نظر فیزیولوژی
سالم است از درک یک محرک واقعی ناتوان است. به عبارت دیگر با وجود محرک، آن را درک
نمی­کند. چنین پدیده­ای را در حالت هیپنوتیزم نیز می­توان ایجاد کرد.

2.
خطای ادراکی illusion
  ادراک غلط یا تفسیر غلط محرک­های حسی واقعی خارجی، خطای
ادراکی نامیده می‌شوداین خطا لزوما به دلیل سایکوپاتولوژی نیست و در افراد
نرمال که نقصی در اعضاء حسی دارند و نیز بر طبق قوانین فیزیکی(مانند شکست نور) دیده
می­شود. خطای ادراکی مربوط به اختلالات روانی، از خطای ادراکی اعضاء حسی متمایز است
و به سه گروه عاطفی، کلامی و تصویری تقسیم می­شود.

یک. خطای ادراکی عاطفی
Affective illusion
  این خطا تحت تاثیر عواطف و هیجانات قوی مثل ترس ظاهر
می­شود. در چنین حالتی به عنوان مثال، ممکن است پرده توری پنجره به صورت اسکلت به
نظر برسد.

دو. خطای ادراکی کلامی Verbal illusion
  این خطا به صورت
درک اشتباهی و عوضی معنا و مفهوم سخنان افراد اطراف بیمار یا گفته­های رادیو و
تلویزیون ظاهر شود.

سه. خطای ادراکی تصویری Paraidolic illusion
  نوعی
اختلالات درک هستند که در آنها تصویر واقعی به شکل دگرگون‌شده و خیالی ظاهر می­شود.
علاوه بر سه شکل اساسی خطای ادراکی در بیماران روانی، چند پدیده مرتبط با اختلالات
ادراکی وجود دارد که به توضیح آنها می‌پردازیم.

اختلال در تصویر بدن
illusion Bady image
  اختلال در تصویر بدن در بیماری­های عصبی و نیز بیماری‌های
جسمانی مختلف دیده می­شود. زمانی که بیمار احساس می­کند به علت درد یک یا چند عضو
از بدن سنگین‌تر یا بزرگ­تر از معمول شده است، به آن حالت بزرگ‌اندامی می‌گویند
و حالت عکس آن کوچکی اندام نامیده‌ می‌شود. برخی از مواقع دگرگونی و مسخ در
اعضاء احساس می­شود که به آن مسخ عضو می­گویند. این حالت بیشتر در دلیریوم دیده
می­شود.

پدیده عضو خیالی Phantom phenomena
  نوعی اختلال در تصویر بدن
که در آن، عضو قطع شده پس از جدا شدن از بدن، پیوسته به اندام درک می­شود و گاهی
بیمار احساس سوزش، خارش، درد و ... در اندام قطع شده می­کند.

3. آشفتگی­های
مرتبط با اختلال شناختی و وضعیت‌­های پزشکی

ادراک‌پریشی agnosia
 
ناتوانی در شناخت و تفسیر معنی تاثیرات حسی.

ادراک‌پریشی بدنی agnosia
somatognosia
  ناتوانی شخص برای تشخیص قسمتی از بدن خود(ادراک‌پریشی اندامی نیز
نامیده می­شود).

ادراک‌پریشی نقیصه­ای agnosia anosognosia
  ناتوانی
شخص نسبت به شناخت نقیصه عصب‌شناختی که برای وی اتفاق افتاده
است.

ادراک‌پریشی بصری agnosia visual
  ناتوانی در شناخت اشیاء یا
افراد.

ادراک‌پریشی چهره­ای agnosia prosopagnosia
  ناتوانی در شناخت
چهره­ها.

ادراک‌پریشی همزمان agnosia simultagnosia
  ناتوانی درک بیش
از یک جز در میدان دید در هر زمان یا ناتوانی ادغام اجزاء در یک
کل.

ادراک‌پریشی لمسی agnosia astereognosis
  ناتوانی در شناخت اشیاء
با لمس

 

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:۱٤ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٩/٥