وجه مشترک تیک‌ها:  

حرکات به‌ صورتی مشابه مکرراً رخ می ‌دهند و بیمار قادر است به ‌صورتی ارادی برای مدتی کوتاه آن ها را مهار کند، اما این امر ممکن است سبب اضطراب بیمار شود.تیک‌ ها در نتیجه فشار روانی تشدید می ‌شوند و حین فعالیت‌ های ارادی و تمرکز فکری کاهش یافته و در خواب از بین می‌ روند.

تیک‌‌ها را فعالیت‌ های حرکتی - صوتی می ‌داند که به ‌صورت ناگهانی اتفاق می‌ افتند و در آن، فرد توان مقاومت خود را از دست داده و ظاهرا مقابله با‌ آن هیچ فایده‌ای نخواهد داشت.

پریدن گوشه‌ چشم، پرش در ناحیه ‌گردن و حرکات اضافه در شانه را از تیک ‌های حرکتی می ‌دانند و

در خصوص تیک ‌های صوتی می‌توان گفت، در این ‌گونه تیک‌ ها علاوه بر تکان‌ های عضلات، سیستم صوتی نیز(مانند صاف کردن گلو، خرخر کردن و بالا کشیدن بینی و …) درگیر می ‌شود. تیک‌‌هایی که به تازگی آغاز شده‌اند، اغلب نیاز به درمان ندارند. توصیه مناسب به والدین و اطرافیان کودک مبتلا به تیک این است که توجهی به تیک ‌ها نداشته باشند، زیرا تمرکز روی تیک، باعث تشدید آن می‌ شود. اکثر تیک‌ هایی که تازه آغاز شده‌اند،مسیر محدود و گذرایی دارند و به سمت اختلال جدی ‌تری پیش نمی ‌روند و حداکثر طی دوره‌های استرس ‌آور عود می‌ کنند. معدودی از تیک‌ ها بیشتر از یک ‌سال طول می ‌کشند.

تیک در آقایان سه‌ برابر بیشتر از خانم ها است و تیک‌ های مزمن بیشتر بین سنین 6 تا 12سالگی دیده می ‌شوند.

تقسیم بندی تیک:

1- تیک های حرکتی ساده (SIMPLE MOTOR TICS): حرکات بی معنی، ناگهانی و کوتاه میباشند. مانند: چشمک زدن، بالا انداختن شانه، بالا بردن بینی، حرکت دادن دستها و پاها.

2- تیک های آوایی ساده (SIMPLE PHONIC TICS): اصوات غیر ارادی ای که از بینی، گلو و دهان خارج میگردند. مانند: سرفه کردن، صاف کردن گلو، بالا کشیدن بینی، خرخر کردن، آروغ زدن، تقلید اصوات حیوانات.

3- تیک های حرکتی پیچیده(COMPLEX MOTOR TICS): حرکاتی که بیشتر هدفمند بوده و چندین عضله بطور هماهنگ در ایجاد آنها دخالت دارند. مانند: کشیدن لباس، لمس کردن دیگران، لمس کردن اشیاء، شکلک درآوردن، نیشگون گرفتن، بوسیدن خود و یا دیگران، آب دهان انداختن، خاراندن، شانه زدن موها، ضربه با نوک انگشت، پریدن و لی لی رفتن، زبان درازی، لمس کردن بینی، بوییدن اشیاء و افراد، حرکات پرتابی، پژواک کرداری (ECHOPRAXIA) (تکرار و تقلید غیر ارادی حرکات دیگران)، کوپروپراکسیا (COPROPRAXIA) (انجام حرکات و ژستهای قبیح، زننده، و ناپسند نزد جامعه)

4- تیک های آوایی پیچیده(COMPLEX PHONIC TICS): آواهای هدفمند تر و طولانی تر. مانند: پژواک گویی (ECHOLALIA) (تکرار غیر ارادی کلمات و جملات دیگران)، مکررگویی(PALILALIA) (تکرار غیر ارادی کلمات و جملات خود)، مکررخوانی (LEXILALIA) (تکرار غیرارادی کلماتی که خوانده میشوند)، کوپرولالیا و یا بد دهنی (COPROLALIA) (بیان واژه ها و الفاظ رکیک، قبیح و ممنوعه)، صحبت کردن با خود، تغییر دادن مکرر لحن گفتار، سوت زدن، خندیدن و فریاد کشیدن های ناگهانی.

تیک‌ ها را می‌ توان بر اساس ساده یا متعدد بودن، گذرا و مزمن بودن به 4 گروه تقسیم کرد:

تیک‌های ساده گذرا:

در کودکی بسیار شایع‌اند و معمولا پس از یک ‌سال (‌اغلب طی چند هفته) خود به‌ خود بهبود می ‌یابند و عمدتا نیاز به درمان ندارند. تیک‌ های حرکتی معمول که اغلب در حدود 5/3‌سالگی شروع می ‌شوند ،به کودکان کمک می‌ کنند تا انرژی عصبی را آزاد کنند. 75 درصد از کودکان، این نوع تیک را در عرض 6 ماه پشت سر می ‌گذارند.

اگر کودک شما گرفتار تیک شد، بهترین راه، نادیده گرفتن آن است. هیچ گاه او را سرزنش نکرده و یا تنبیه نکنید. شما می ‌توانید برای جلوگیری از تبدیل شدن این عمل به یک عادت، با تمرین کردن روش ‌های پیشگیرانه، به کودکان تان کمک کنید، ولی تیک ‌های گذرا نباید در برنامه کامل ترک عادت مورد توجه قرار گیرد.

تیک‌ های مزمن:

اگر تیک بیش از 12ماه ادامه یابد، تیک مزمن محسوب می‌ شود. تیک‌ های مزمن پایدار هستند و معمولاً انقباض ماهیچه در آن ها بیش از حد و بسیار شدید است. این تیک ‌ها مشخصاً به‌ صورت حمله‌ های دوره‌ای هستند و غالباً شدت آن ها ماه به ماه، روز به روز یا حتی ساعت به ساعت تغییر می ‌کند. در حقیقت رفتار تیکی ممکن است برای هفته‌ ها یا ماه‌ها کاملاً محو، اما دوباره ظاهر شود.

ممکن است در هر سنی پدیدار شوند، اما اغلب در کودکی شروع می‌ شوند. درمان در اکثر موارد لازم نیست. باید به بیمار توضیح داد که این اختلال اهمیتی ندارد.

 

تیک‌ های ساده یا متعدد مداوم:

معمولا از کودکی یا نوجوانی و قبل از 15‌سالگی آغاز می ‌شود. در بسیاری از موارد تیک ‌های موردی روی می ‌دهد، اما بهبود کامل در خاتمه نوجوانی رخ می‌ دهد.

سندرم تیک‌ های حرکتی و صوتی متعدد مزمن:

این سندرم به نام پزشک فرانسوی ‌ای که نخستین بار این بیماری را توصیف کرد، "سندرم ژیل دولا توره" نامیده می ‌شود.

این اختلال معمولا همراه با تحریک ‌پذیری و وسواس است که می ‌تواند موجب رانده شدن فرد از اجتماع شود و این واکنش ‌های اجتماعی منفی می ‌‌تواند فرد را به افسردگی دچار کند و حتی در بعضی مواقع او را به سوی خودکشی نیز سوق ‌دهد.

تیک ‌های توره درصورت عدم ‌درمان می ‌توانند به حالتی مزمن در فرد تبدیل شود.

در این افراد حرکات لب و دهان شان به‌ گونه‌ای هست که انگار حرف‌ های رکیک به زبان می‌ آورند، در صورتی که این طور نیست.

به جز تیک‌‌های گذرا در سایر تیک‌‌های عصبی احتمال بازگشت وجود دارد.

علل بروز تیک‌ از نظر روانشناسی

روان‌شناسان تیک را امری عادی دانسته‌اند و اظهار می‌کنند؛ همه ما به نوعی با این معضل درگیر هستیم، ولی در برخی افراد این درگیری بروز بیشتری دارد.

 اختلال تیک می‌تواند ریشه‌های هیجانی داشته باشد، فضای متشنج خانواده‌ها را یکی از علل مهم تشدید این اختلال ذکر می‌کند و معمولا افراد تحت شرایط ویژه‌ای دچار عدم تعادل در بخشی از سیستم عصبی‌شان می‌شوند که تیک را افزایش می‌دهد، علل ژنتیکی را نیز در ظهور تیک‌های مزمن تاثیرگذار  است. هیچ‌گاه تیک‌ها شکل یکسانی نداشته و گاه به صورت خفیف و گاه به صورت شدید بروز می‌کنند بنابراین نمی‌توان مطمئن شد که افراد مبتلا، در شرایط یکسانی قرار خواهند داشت.

 

سن بروز

طبق بررسی‌های انجام شده، تیک‌ها از ۳ سالگی تا اواخر دوره نوجوانی، (۱۸ سالگی) بروز می‌کنند و فشارهای عصبی تحمیل شده برخانواده و کودک منشأ بروز اختلال، در سیستم حرکتی می شود و به نوعی آنها را درگیر می‌کند. این اختلال را به ۳ نوع ویژه تیک توره یا ترکیبی (حرکتی ‌صوتی)، تیک مزمن (با زمان طولانی که پایه‌های ژنتیکی دارد) و «تیک گذرا» (که شایع‌ترین نوع است) تقسیم می‌کند.

مهمترین علت تیک های عصبی در کودکان

بسیاری از تیک‌های عصبی در میان کودکان بر اثر استرس شدید به وجود می‌آید، تیک های گذرا در کودکان بسیار شایع است و 20 تا 25 درصد کودکان ممکن است یک دوره تیک عصبی گذرا را تجربه کنند که علایم آن خود به خود رفع شده و مدت آن کمتر از یک سال است.
در میان مسائل تربیتی مهمی که خانواده ها را درگیر می‌کند تیک های عصبی کودکان بیشترین شکایات والدین را به خود اختصاص می‌دهد.

تیک عصبی به معنای انقباضات عضلانی سریع و تکراری و غیر ارادی است.

بسیاری از تیک های عصبی در کودکان طبیعی است

از میان مسائل متفاوتی که خانواده ها را در مورد کودکان درگیر می‌کند مانند اختلالات خواب، لجبازی و شب ادراری، تیک های عصبی، بخش عمده ای از شکایات والدین را تشکیل می‌دهد، بسیاری از تیک های عصبی در مسیر رشد، تربیت، و پرورش کودک طبیعی است و این والدین هستند که با ناآگاهی و اتخاذ شیوه های نادرست به این  مسئله دامن می‌زنند.

بسیاری از والدین که فرزندان آن ها دچار تیک‌های عصبی هستند با آن چه که در ذهن خود دارند و یا با مشورت بزرگترها یا مشاهده شیوه‌های تربیتی دیگران می‌آموزند، سعی می‌کنند راه حلی یابند در حالی که مهارت‌های فرزند پروری دارای ابعاد مختلف است و نیاز به توجه بیشتری دارد.

نحوه مواجه با  تیک‌های عصبی در ادامه آن نقش مهمی دارد

یک تا دو درصد کودکان ممکن است به تیک های مزمن دچار شوند که بیش از یک سال طول می‌کشد.

 تیک های صوتی کودکان بیشتر شامل تکرار واژه های آخر صحبت طرف مقابل و تکرار عبارت خارج از موضوع است که می‌توان به صورت ارادی آن را کاهش داد.

علت‌ چیست؟

زمانی اعتقاد بر این بود که تیکها علامت بیرونی احساسات سرکوب شده و تعارضات و کشمکشهای درونی اند. امروزه در بسیاری از نقاط جهان آن را ترکیبی از عوامل محیطی و زیستی می دانند.
تاریخچه ی خانوادگی در مورد تیکها نشان می دهد که تقریباً در یک سوم همه ی موارد محققان بر این باورند که مسئله ، پایه ی ژنتیکی دارد یا در برخی حالات ممکن است این عادت از طریق تقلید به دست آید. همچنین مشخص شده است که رفتارهای تیکی در زمان فشارهای عصبی افزایش می یابد که این امر به «تیک عصبی» منجر می شود.

پیشگیری عادت

اگر در خانواده ی شما سابقه ای از رفتارهای تیکی دیده می شود، راههایی وجود دارد که شما  می توانید احتمال رشد تیک مزمن در کودکتان را کاهش دهید. اگر کودک شما از تیکها رنج می برد، اطلاعات ذیل می تواند برای کاهش تکرار و شدت این عادت مورد استفاده قرار گیرد.

کاهش فشار روحی:

به لحاظ این که رفتارهای تیکی غالباً با فشار روحی تشدید می‌ شوند،مواردی را در زندگی کودک ‌تان جست ‌و جو کنید که ممکن است منشأ ناراحتی یا نگرانی او باشند. مثلا ببینید آیا او تلاش می‌ کند که از تکالیف مدرسه و درس‌ها عقب نمانند؟ آیا انتظارات ورزشی او بالاست؟

برای کاهش تنش‌های احتمالی کودک و ایجاد آرامش و اطمینان در او، تا آنجا که ممکن است موقعیت‌های فشار زا را از بین ببرید و با او مهربان باشید. تعداد تیک ها اغلب با کاهش فشار روحی، تقلیل می‌ یابند.

چه باید کرد؟

یکی از نکاتی که درباره ی تیک ‌ها حائز اهمیت است، نوع برخورد و نگاه عوام به آن است که باعث می ‌شود، فرد مبتلا دچار احساس ناخوشایندی شود و خود را از انظار پنهان کند و در صورت افزایش بیش از حد این اختلال، حتی در رفتارهای اجتماعی او نیز تاثیر بگذارد.

درمان

بیشتر تیکهایی که تازه آغاز شده اند، مسیر محدود و گذرایی دارند و به سمت اختلال جدی تری پیش نمی روند و حداکثر در طی دوره های استرس آور عود می کنند. اما معدودی از تیکها نیز بیش از یک سال طول کشیده و یا ندرتا به سمت اختلال توره پیشرفت می کنند. تیکهایی که بتازگی آغاز شده اند، اغلب نیاز به درمان ندارند. توصیه مناسب به والدین و اطرافیان کودک مبتلا به تیک این است که توجهی به تیکها نداشته باشند، چرا که تمرکز روی تیک، باعث تشدید آن می شود. به اطرافیان باید این موضوع را گوشزد کرد که انتظارت بیش از حد و فشار آوردن روی فرد برای ترک یا کاهش این رفتارها نه تنها مفید نیست، بلکه نتیجه عکس می دهد و باعث تشدید آن می شود.لازم است والدین در جریان تربیت فرزندان خود، سن و ظرفیت آنها را بدقت در نظر بگیرند و از شیوه تربیتی مبتنی بر تشویق به جای تنبیه استفاده کنند. یعنی در مواقعی که کودک تیک ندارد به وی بیشتر توجه و نگاه کنند و بیشتر با او صبحت و یا او را مورد نوازش قرار دهند و بعکس در مواقعی که حالتهای تیک را از خود نشان می دهد، بی اعتنایی کنند و وانمود کنند که این حرکات او را نمی بینند. وجود این عارضه گاهی مواقع از چند هفته تا چند ماه به طول می انجامد ودر مواردی هم به چند سال می رسد. از جهت دیگر امکان دارد حالت پرش گونه پیدا کند و ازنقطه ای به نقطه دیگر منتقل شود. توجه داشته باشید اگر همین تیکها نیز با ایجاد اختلال در عملکرد معمول تحصیلی یا ارتباطی کودک همراه باشد یا باعث ناراحتی های هیجانی در کودک شده باشند، نیاز به ارزیابی و معاینات عصبی دقیق و انجام مداخلات دارویی و غیر دارویی مقتضی از سوی پزشک متخصص دارند. در مواردی که تیکها بیش از یک سال طول کشیده باشند، شدت و تواتر تیک زیاد شده باشد، اختلال عملکرد تحصیلی و ارتباطی کودک ایجاد شود یا مشکلات اجتماعی برای فرد ایجاد شود باید به پزشک مراجعه کرد و نیاز به مداخلات دارویی و غیر دارویی تخصصی است.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ٥:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩۱/٩/۱