اختلال استرس پس از ضربه

این مطلب از کتاب طرح‌های درمانی و مداخلات بالینی برای افسردگی و اختلالات اضطرابی تألیف رابرت لیهی و استفن هولاند (2000)  ترجمه شده است.

اختلال استرس پس از ضربه چیست؟

اختلال استرس پس از ضربه (یا PTSD) واکنش شایعی است که انسان‌ها در مقابل رویدادهای بسیار استرس‌زا یا آسیب‌زا از خود نشان می‌دهند. رویدادهای متفاوتی می‌توانند منجر به PTSD شوند، مثلاً  حوادث اتومبیل، مورد تهاجم قرار گرفتن یا قربانی جنایت دیگری شدن، مورد تجاوز جسمی یا جنسی قرار گرفتن، ‌جان در بردن از یک مصیبت مانند سیل یا انفجار، با شاهد مرگ دیگری بودن.

افراد مبتلا PTSD سه نوع مشکل با علامت اساسی نشان می‌دهند:

1)‌ تجربه مجدد خاطره‌ی دردناک، این تجربه شامل خاطراتی می‌شود که به نظر می‌رسد خارج از کنترل هستند، کابوس‌های شبانه و فلاش‌بک‌هایی (تجدید شدن خاطره به صورت بسیار زنده و روشن) که به فرد مبتلا به PTSD  این احساس را می‌دهند که گویی آن رویداد را دوباره از اول تجربه می‌کند. وقتی که فرد مبتلا به PTSD چیزی می‌بیند یا می‌شنود که او را به یاد آن حادثه می‌اندازد، خاطرات دردناک وی دوباره زنده می‌شوند.

2) اجتناب از یادآوری اتفاقی که روی داده است، ناراحت کننده است، پس افراد مبتلا به PTSD سعی می‌کنند درباره‌ی آن فکر نکنند. آن‌ها از افراد، اماکن یا چیزهایی که خاطراتشان را زنده کند نیز دوری می‌کنند. آن‌ها اغلب نسبت به سایرین احساس یا عاطفه‌ای ندارند یا احساس جدایی و دوری از دیگران می‌کنند. برخی برای تسکین درد یا ناراحتی‌شان به الکل یا مواد مخدر پناه می‌برند.

3) علایم تنش جسمانی، این علایم شامل اشکال در به خواب رفتن، تحریک‌پذیری یا خشم در بیشتر اوقات، اشکال در تمرکز و احساس تنش یا گارد گرفتن در مقابل دیگران می‌شود.

 

وقتی فردی یک آسیب را از سر می‌گذراند، خاطره‌ی اتفاقی که افتاده است در ذهنشان با آنچه در آن هنگام دیدند، شنیدند، بوییدند یا حس کردند همراه می‌شود. بعداً یک منظره، صدا، بو یا احساس مشابه دیگری می‌تواند باعث شود خاطرات و احساس‌های گذشته از نو احیا شوند.

علت دیگر مرور خاطرات این است که افراد مبتلا به PTSD نیاز دارند مفهوم آن اتفاق را برای خود تجزیه و تحلیل کنند. رویدادهای آسیب‌زا باعث می‌شوند که این افراد باورهای پیشین‌شان را زیر سؤال ببرند – برای مثال، این که جهان اساساً مکان امنی است یا اتفاق بدی برایشان نخواهد افتاد را مسخره و غیر ممکن می‌دانند. آن‌ها درباره‌ی ضربه‌ی روحی که به آن‌ها وارد شده‌است فکر می‌کنند تا بتوانند درکش کنند. اما فکر کردن درباره‌ی آن خاطره باعث می‌شود خاطرات و احساسات ناخوشایند و دردناک برگردند. و این خود باعث می‌شود که از فکر کردن درباره‌ی آن واقعه‌ی دردناک طفره بروند. این افراد به جای آرامش یافتن، در فاصله بین به خاطر آوردن یا تلاش برای فراموش کردن نوسان می‌کنند.

 بیشتر افراد علایم PTSD را مدت کوتاهی پس از آسیب (ضربه) نشان می‌دهند. این علایم برای تقریباً نیمی از آن‌ها ظرف سه ماه بهتر می‌شود. و برای بقیه ممکن است سال‌ها طول بکشد. برخی از آن‌ها علایم را تا سال‌ها بعد از آن رویداد نشان نمی‌دهند.

 درمان شناختی- رفتاری برای اختلال استرس پس از ضربه سه مرحله دارد. نخست، درمانگرتان به شما می‌آموزد که با احساسات و تنش همراه با خاطرات چگونه کنار آیید. از جمله شیوه‌هایی برای آرامش بخشیدن به جسمتان و ساکت کردن دردی که احساس می‌کنید را به شما آموزش خواهد داد.

در مرحله دوم، درمانگرتان به شما کمک می‌کند با این خاطرات رو به رو شوید. او به شما کمک می‌کند تا داستان اتفاقی که روی‌ داده‌است را دوباره تعریف کنید. هر چه بیشتر این کار را بکنید از خاطراتی که جان می‌گیرند کمتر ناراحت می‌شوید و بیشتر به آرامش می‌رسید.

سرانجام، درمانگرتان به شما شیوه‌هایی می‌آموزد تا به کمک آن‌ها افکار منفی‌تان را تغییر داده و مسائل زندگی‎تان را سروسامان دهید.

نتایج پژوهش‌های انجام شده حاکی از آن است درمان شناختی – رفتاری به افراد مبتلا به PTSD کمک می‌کند تا احساس بهتری داشته باشند. این مطالعات بر سربازان جنگی و نیز قربانیان تهاجم، تجاوز و سایر آسیب‌ها انجام شده است.

 مدت زمان درمان به آسیب‌هایی که از آن رنج می‌بردید، میزان وخامت آن‌ها، میزان بد بودن علایم در حال حاضر و مشکلات دیگری که در زندگی‌تان دارید بستگی دارد. درمان برای افرادی که تنها یک آسیب را از سر گذرانده‌اند، معمولاً 12 تا 20 جلسه است. بیشتر این جلسات 45 تا 50 دقیقه طول می‌کشد، اما به ندرت ممکن است تا 90 دقیقه هم طول بکشند.

 داروها به تنهایی برای درمان PTSD کافی نیستند. با این حال اگر با روان‎درمانی ترکیب شوند برای برخی از بیماران مفید هستند. تجویز این داروها به عهده پزشک یا روانپزشکتان است.

 اگر در حال حاضر مواد مخدر یا الکل مصرف می‌کنید یا بحران‌های اساسی دیگری در زندگی‌تان دارید شروع درمان با PTSD بهترین کار ممکن نیست. درمانگرتان به شما کمک می‌کند نخست با این مشکلات کنار بیاید، و بعد بر روی علایم PTSD خود کار کنید. لازم است بعد از این‌که درمان را شروع کردید مشتاقانه به درمان بپردازید و هر هفته مقداری وقت برای تمرین چیزهایی که آموخته‌اید صرف کنید.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۱:٠٧ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/۱٠/٧