اختلال وسواس فکری- عملی چیست؟

افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری- عملی، یا دچار وسواس‌های عملی، یا دچار وسواس‌های فکری و یا دچار هردو باهم هستند. منظور از وسواس فکری، افکار، تصویر‌های ذهنی، یا میل‌های ناگهانی به انجام کاری یا گفتن چیزی است که فرد را ناراحت می‌کند و دایماً هم در ذهن تکرار می‌شوند. منظور از وسواس عملی، رفتارهایی است که فرد احساس می‌کند مجبور است آن‌ها را تکرار کند تا اضطرابش کاهش پیدا کند یا جلوی یک اتفاق بد گرفته شود. اغلب آدم‌های مبتلا به وسواس فکری- عملی هم افکار ناراحت‌کننده و هم رفتارهای تکرار شونده را تجربه می‌کنند.

رایج‌ترین وسواس‌های فکری عبارتند از:

*  ترس از نجس شدن یا نجس کردن

*  ترس از دست زدن به چیزهای سمی یا آلوده

* ترس از آسیب رساندن به کسی یا کشتن کسی که معمولاً این فکر در مورد افراد نزدیک و کسانی که فرد آن‌ها را دوست دارد است.

*  ترس از فراموش کردن انجام کاری مثل قفل کردن در، بستن شیر گاز

*  ترس از انجام کاری غیر اخلاقی یا انجام رفتاری خجالت‌آور

*  ترس از ابتلا به یک بیماری مثل ایدز یا سرطان

رایج‌ترین وسواس‌های عملی عبارتند از:

*  شستشو و آب‌کشی مکرر و طولانی مثل شستن مکرر دست‌ها در طول روز

*  وارسی و چک کردن افراطی مثل چندین بار قفل کردن در

*  اعمال تکراری مثل 16 بار چراغ را خاموش کردن

* جمع‌کردن و انبار کردن چیزهای بی‌مصرف مثل روزنامه یا وسایل غیرقابل استفاده

*  قرار دادن اشیا و وسایل به صورت قرینه یا براساس یک نظم خاص

بیشتر آدم‌هایی که مبتلا به این اختلال هستند می‌دانند که ترس‌های آن‌ها کاملاً واقع‌بینانه نیستند. خیلی از این افراد می‌دانند که رفتار وسواسی آن‌ها بی‌معنی و بی‌هوده است ولی نمی‌توانند جلوی خود را بگیرند، انگار که مجبورند این رفتارهای تکراری انجام دهند.

اختلال وسواس فکری- عملی بیماری شایعی است. از هر چهل نفر یکی در طول زندگی‌اش به این بیماری مبتلا می‌شود. وسواس می‌تواند مشکلات جدی برای فرد ایجاد کند. آدم‌های مبتلا به وسواس‌ ساعت‌های زیادی در طول روز مشغول انجام رفتارهای وسواسی خود هستند. به همین دلیل این افراد فرصت کافی برای رسیدگی به امور خانواده خود را ندارند. علاوه براین بسیاری از افراد مبتلا به وسواس فکری- عملی از مکان‌ها و موقعیت‌هایی که در آنها اضطراب ایجاد می‌کند نیز اجتناب می‌کنند. برخی از آنها عملاً خانه نشین می‌شوند. بیشتر اوقات فرد یا افرادی در خانواده به آنها کمک می‌کنند تا از عهده انجام مناسک و تشریفات وسواسی خویش برآیند.

 

علل اختلال وسواس فکری- عملی چیست؟

دلایل این اختلال دقیقاً شناسایی نشده‌اند. این اختلال یک جنبه‌ی ارثی دارد. اعضای خانواده افراد مبتلا به اختلال وسواس فکری- عملی اغلب مبتلا به همین اختلال و سایر اختلالات اضطرابی هستند. البته توارث تنها دلیل وسواس نیست. یادگیری و فشارهای زندگی نیز سهمی در شکل‌گیری این اختلال دارند.

 

اختلال وسواس فکری عملی چگونه به‌وجود می‌آید؟

پژوهش‌ها نشان داده‌اند که 90% افراد افکاری شبیه به افکاری که بیماران وسواسی را ناراحت می‌کند دارند ولی این افکار افراد مبتلا به این اختلال را بیشتر از دیگران ناراحت می‌کنند. بیشتر اوقات افکاری که باعث نگرانی افراد مبتلا به وسواس می‌شود مغایر با باورها و ارزش‌های آنها است. مثلاً یک فرد بسیار مذهبی و معتقد از این می‌ترسد که مبادا به مقدسات توهین کند یا کفر بگوید و یا یک مادر دلسوز می‌ترسد که مبادا به فرزندش آسیبی برساند. با توجه به این‌که افرادی که مبتلا به وسواس می‌شوند به خاطر داشتن این‌گونه افکار بسیار ناراحت هستند و سعی می‌کنند از این افکار اجتناب کنند. آنها اغلب سعی می‌کنند خودشان را مجبور به متوقف کردن افکارشان کنند. مشکل این‌جاست که هرچه بیشتر سعی می‌کنی در باره‌ی چیزی فکر نکنی، در نهایت بیشتر به آن فکر خواهی کرد. می‌توانید همین حالا این پدیده را امتحان کنید: سعی کنید به مدت 60 ثانیه به یک فیل صورتی فکر نکنید! به احتمال زیاد اولین چیزی که به ذهن شما می‌آید آن چیزی است که سعی می‌کنید به آن فکر نکنید؛ یعنی یک فیل صورتی. زمانی که آدم‌ها در می‌یابند که نمی‌توانند از افکار ناراحت‌کننده اجتناب کنند، به فکر راه‌حل‌‌های دیگری برای کاهش اضطراب می‌افتند. ممکن است شروع به انجام کارهایی کنند مثل شستن زیاد یا زیر لب دعا خواندن. این کارها معمولاً اضطراب آنها را کاهش می‌دهد. فقط مشکل اینجاست که رهایی از اضطراب موقتی است. خیلی زود شرایط به گونه‌ای در می‌آید که آنها باید آن عمل را بیشتر و بیشتر انجام دهند تا حالشان بهتر شود. خیلی زود این عمل به صورت یک رفتار وسواسی درمی‌آید.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱۱:٠۳ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٠/۱٠/٧