در دوره آشفتـه نوجوانی، تغییـرات بدنی در نوجـوان  با تغییر در تصویـر ذهنی همـراه  است که ممکن است به افزایش علائم روانی و افسردگی در فرد منجر شود.
نوجوانی یکی از دوره های مهم زندگی است که فرد بیشترین مشـکلات را در رابطه با تصویر ذهنی از بدن خود دارد. زیرا نوجوان در این دوره تغییرات شگرف جسمی و روانی را تجربه می کند، به طوری که افزایش قد و وزن، ظاهر شدن صفات جنسی ثانویه و آکنه در یک مدت زمان کوتاه به وجود می آید و تصویر ذهنی فرد از بدنش نیز دچار تغییر می شود  تصویر ذهنی شامل عقاید و  احساسات آگاهانه و غیر آگاهانه در مورد بدن است.  به عبـارت دیگر، مفهومـی متشکل از احساسات
فـردی در مورد اندازه بدن، جـنس، عمـلکرد و

توانایی بدن جهت رسیدن به اهداف می باشد (تصویر ذهنی از بدن یکی از ابعاد مهم خود ظاهری و خود ارزیابی در طی دوره نوجوانی است اگرچه تصویر ذهنی از بدن یک ساختار چند بعدی است ولی غالباً به صورت درجه ای از رضایت از ظاهر فیزیکـی (اندازه، شکل و ظاهر عمومـی) تعریف می شود تصویر ذهنی از بدن در سنین نوجوانی به علت اینکه اثرات پیچیده روانـی بر روی تمام
مفهوم، خود در این گروه سنی می گذارد، مهم است
. در مورد تعیین ارتباط بین رضایت از تصویر ذهنی و افسردگی در دانش آمـوزان با استفـاده از آزمـون همبستگـی پیرسون ارتباط معنی دار معکوس (001/0<  p ، 6/0-=r) بین رضـایت از تصویر ذهنی از بدن و افسردگی در دانش آموزان دختر و پسر وجود دارد.
هـمچنین در بررسـی ارتباط بین رضـایت از تصویر ذهنی و افسردگی به تفکیک جنس در پسران (001/0 < p) و در دختران نیز تفاوت آماری معنی دار (001/0 < p) بود. بدین معنـی که با کاهـش
رضایت از تصویر ذهنی میزان افسردگی در هر دو جنس افزایش پیدا کرده است (جدول شماره1).

جدول شماره 1: میانگین، انحراف استاندارد، حداقل و حداکثر امتیاز رضایت از تصویر ذهنی در واحدهای مورد پژوهش.


حداکثر
حداقل
انحراف معیار
میانگین
درصد
تعداد               رضایت از تصویر ذهنی

افسردگی      

30
12
48/3
06/24
5/70
282
خلق طبیعی (کمتر از 50)

29
8
27/4
20/16
26
104
افسردگی خفیف(59-50)

18
4
32/4
21/12
5/3
14
افسردگی متوسط(60-69)



همانطـور که نتایج نشان داد میانگین رضایت از تصویر ذهنی در دختران کمتر از پسران بود و از لحـاظ آماری نیز این تفاوت معنی دار بود. در همین رابطه ریساردلـی (Ricciardelli) هم در تحقیق خود در سال 2001 در استرالیا دریافت که دختران بیش از پسران از اندازه و شکل بدن خود احساس نارضایتی می کنند (. در رابطه با توزیع فراوانی افسردگی نتایج پژوهش نشان داد که بیشتر واحد هـای مورد پژوهش خلق طبیعـی داشتند و میزان افسردگی در دختران بیش از پسران بود در همین رابطه مازی و اسبرانا (Masi & Sbrana) نیز در پژوهش خود در سال 2000 دریافتنـد که 10 درصد از افراد نمره بالاتر از20 (آستانه بروز علائم بالینی افسردگی) گرفتند و یک سوم افکار خودکشـی داشتند و نمـرات افسردگـی دختران بیش از نمرات افسردگی پسران بود و نوجوانان با سن بیشتر نسبت به نوجوانان جوانتر (13–11
سال) نمرات افسردگی بالاتر و افکار خود کشی


بیشتری داشتنداحتمال خطر افسردگی در نوجوانان زیاد است بطوری که 8 – 4 درصد نوجوانان دچار افسردگی اساسی می شوند. زنان بزرگسال دو برابر بیشتر از مردان بزرگـسال دچار افسردگی مـی شوند و به هـمین ترتیب در نوجوانـان دختر احتمـال بروز افسردگـی بیش از نوجوانان پسر است  در همین رابطه گالـون ( Gullone) نیز در مطالعه خود در سال 1998 در آمریـکا که بر روی 516 نوجـوان 18–12 ساله انجـام شده بود دریافـت کسانـی که رضایت بیشتری از تصویر ذهنی بدن داشتند، از سلامت روانـی (عدم وجود اضطراب و افسردگـی) بالاتری برخوردار بودند. همچنین عواملی مانند اعتماد بنفس، جنس نیز در این امر دخیـل بودند . شانـی (Shani) به نقـل از آرچـر( Archer) و همـکارانش در سال 1995 در مطالـعه خود گزارش کردند کـه در بیمـاران سرپایـی که احسـاس جذابیـت کمتـری داشتند نمرات افسردگـی بالا بود همچنین سطح بالایـی از عدم رضـایت از تصویر ذهنی در دانشجویـان افسرده در مقایسه با دانشجویان غیر افسرده وجود داشت . با توجه به یافته های پژوهش و نتایج سایر تحقیقات انجام شده در این زمینه و اهمیت سنین نوجوانی لزوم توجه به مشکلات نوجوانان بیش از بیش مشخص می شود. قبلاً تصور می شد که در پسران مشکلاتی نظیر عدم رضایت از تصویر ذهنی کمتر دیده می شود ولی همچنانکه پژوهش حـاضر نشان مـی دهد اگـر چه عدم رضـایت از تصویر ذهنـی از بدن و افسردگـی در نوجـوانان دختر بیش از نوجوانان پسر است ولی در هر دو جنس رضایت از تصویر ذهنی با افسردگی ارتباط دارد. لذا می توان ادعا کرد که نوجوانان پسر هم مانند نوجوانان دختر در معرض خطر هستند. لذا لـزوم توجـه بیشتـر را در هر دو قـشر نوجـوان می طلبد. بنابراین توصیه مـی شود دانش آموزانی که رضایت از تصویر ذهنی پایینی دارند، شناسایی شده و برای بهبود رضایت از تصویر ذهنی (در هر دو جنس) کمک شوند. همچنین به مربیان بهداشت مدارس و دبیران توصیه شود که در سنین بحرانی نوجوانان، ارتباط صحیحی (گفتاری و رفتاری) در جهت افزایش رضایت از تصویر ذهنی نوجوانان داشته باشند تا از بروز افسردگی پیشگیری کرده یا از میزان آن بکاهند.

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:٥۳ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/۱٠/۱