تقسیم بندی در دنیای مدرن  به دو روش و یکی توسط ارنست کرچمر و دیگری توسط ویلیام شلدون پیشنهاد شده است. کرچمر بر اساس ارتباط بین خصوصیات جسمانی – روانی ، ایده تیپ‌ سرشتی بدن را مطرح کرد و تیپ‌های سه‌گانه خود را به شرح زیر ارایه داد:1- تیپ Asthenic لاغر، ضعیف، استخوانی
2- تیپ Athletic عضلانی، چهارشانه
3- تیپ Pyknic کوتاه، چاق با چربی زیاد

سیستم طبقه‌بندی کرچمر چندی بعد توسط روانشناس آمریکایی، ‌ویلیام شلدون مورد اقتباس قرار گرفت و به شکل جدیدتری عرضه شد. شلدون عکس‌های گرفته شده از جلو، پهلو و پشت بدن از 4 هزار نفر را بررسی کرد و فیزیک بدن افراد را به سه دسته اساسی طبقه‌بندی کرد. شلدون، بر اساس سه لایه جنینی و نحوه تکامل ، تیپ‌های بدنی مورد نظر خود را نامگذاری کرده است. گفتنی است که در دوره جنینی، لایه اندودرم به لوله گوارش تکامل می‌یابد، مزودرم به عروق خونی، قلب و عضلات تبدیل می‌شود و اکتودرم نیز سیستم عصبی را می‌سازد. این گروه بندی همانی است که امروزه به کرات در علوم ورزشی خصوصا بدنسازی به کار می‌رود طراحی تمرین وبرنامه بدنسازی کاملا برای این سه تیپ بدنی تفاوت دارد.
 

1- تیپ بدنی اکتومورف (Ectomorph)
فیزیک بدنی یک فرد اکتومورف، دارای شانه‌ها و دور کمر باریک، صورت لاغر و پیشانی بلند و کشیده، قفسه سینه لاغر و باریک و دست و پاهای نحیف و لاغر است. اکتومورف‌ها چربی کمی‌در بدن دارند و افزایش وزن و توده عضلانی آنها به سختی صورت می‌گیرد، رشد اکتومورف‌ها در اطراف سیستم عصبی تمرکز می‌یابد.
اکتومورف‌ها حساس، تیزهوش، درون‌گرا، جامعه‌گریز ، آرام، ساکت و شکننده، کمرو و در تعارض با محیط هستند. این افراد قوه تخیل بالایی دارند و در کارهای ظریف و دقیق موفق تر هستند. از نظر خصایص فیزیولوژیک، اکتومورف‌ها پوست سرد دارند، با وجود خشکی دهان و بزاق کم، تمایل کمی‌به آب دارند این افراد معمولا کم‌اشتها و میزان خوابشان معمولی است. آن‌ها افرادی کم‌انرژی ولی منظم هستند که با بیقراری کاری را شروع می‌کنند ولی در به پایان رساندن کارها دچار ضعف و کم‌ توانی می‌شوند. آمادگی روانی بیشتری برای ابتلا به افسردگی، بدگمانی و اختلالات اضطرابی دارند و زودتر و بیشتر از سایرین ،‌دچار اندوهگینی، ناامیدی، ترس و نگرانی و گوشه‌گیری می‌شوند. به‌طوری که طبع آن‌ها یک طیف است که یک سوی آن جنون و سوی دیگر آن نبوغ شاعرانه و صوفیانه و حساسیت‌های روحی است. زیادی وسواس و فکر و خیالات در اینگونه افراد شیوع بیشتری دارد. از آنها انتظار شجاعت و جسارت نداشته باشید!

2- تیپ بدنی مزومورف (Mesomorph)
مزومورف‌ها ساختار بدنی ورزیده دارند، و مستعد ترین افراد برای ورزش بدنسازی به شمار می‌روند دارای شانه‌های پهن، میان‌تنه باریک همراه با بازوها و مفاصل و زانوهای نیرومنداند و چربی اندک در بدنشان دیده می‌شود. تیپ بدنی آن‌ها در اطراف ماهیچه‌ها و سیستم گردش خون تمرکز می‌یابد. افراد این گروه می‌توانند بدون دشواری زیاد توده عضلانی‌شان را گسترش دهند.
مزومورف‌ها با خصوصیات فعالیت و پویایی، پرانرژی ، جسور و با شهامت بودن و عمل‌گرایی مشخص می‌شوند. اعتماد به نفس بالا دارند و افرادی با روحیه رقابتی هستند. نسبت به عقاید دیگران بی‌تفاوت‌اند، گستاخ و سلطه‌جو و اهل ریسک می‌باشند و به فعالیت‌های بدنی علاقه دارند تعریق زیاد و احساس عطش از مشخصه های بارز آنهاست.

3- تیپ بدنی اندومورف (Endomorph)
هیکل بدنی چاق فربه (خپل) دارند، ساختار بدنی‌شان به‌طور مشخص در اطراف دستگاه گوارش توسعه می‌یابد و شکم‌‌محور است. این افراد معمولا دارای دور کمر پهن و شانه‌های کم‌عرض هستند، چربی فراوان سرتاسر بدنشان را فرا می‌گیرد و امعا و احشای رشد یافته‌ای دارند. دستها و پاهای کوتاه دارند و عریض بودن از دید از پهلو و متابولیسم پایین از سایر مشخصات فیزیکی آنهاست .
اندومورف‌ها برونگرا ، راحت‌طلب و لذت‌گرا هستند . خوش‌مشرب،صلح‌جو، شوخ‌طبع و خونسرداند و کارها را پشت گوش می‌اندازند. عاشق خوراکی و غذا هستند و خواب سنگین و طولانی مدت دارند. افرادی معاشرتی و اجتماعی با رفتار دوستانه و مردم‌دار هستند که این خصوصیات در شکل افراطی خود به افزایش استعداد ابتلا به بیماری مانیک – دپرسیو (شیدایی ـ افسردگی) می‌انجامد . اقتصادی هستند ومعمولا بیشترین طبقه بازاریان وکسبه از این گروه است به قولی از یک استاد پشت دخل نشینی شکم را گنده نمی‌کند شکم گنده ها بیشتر اهل پشت دخل نشینی هستند.
اگر بخواهم جمع بندی کنم تیپ های اندومورف و پیک نیک(Pyknic) متناظر با مزاج بلغمی‌و کافا دوشا و تیپ های مزومورف و اسلتیک (Athletic) متناظر با مزاج دموی و پیتا دوشا و تیپ‌های اکتومورف و آستنیک (Asthenic) متناظر با مزاج سوداوی و واتا دوشا می‌باشند. اما همانگونه که ذکر کردم در طب سنتی ایران متغیرهای گوناگونی برای تعیین سرشت جسمی‌روانی و مزاج هر فرد بررسی می‌شود که از وضعیت ظاهری فرد مانند ویژگی‌های پوست و مو و نمای اندام گرفته تا اوضاع داخلی مانند ویژگی‌های نبض و چگونگی واکنش پذیری بدن در برابر خوردنی‌ها تا حالات روانی و رفتاری را در بر میگیرد. در حالی که آن‌چه توسط کرچمر و شلدون پیشنهاد شده است، تنها فرم بیرونی بدن را برای تقسیم‌بندی تیپ انسان بررسی می‌کند. ضمنا اکثر افراد مخلوطی از انواع مختلف بدنی هستند به همین دلیل امروزه به تیپ بدنی یک عدد سه رقمی‌( هرکدام از ارقام از 1 تا 7 ) تخصیص می‌دهند و نسبت اکتومورفی تا اندومورفی را با هر کدام از این رقمها میسنجند.
نتیجه :
استعداد و توانائی های فیزیکی و بدنی خود را بشناسید و مطابق با آن انتظار داشته باشید کسانی که خاصیت مزومورف بیشتری دارند، برای ورزش هایی مثل وزنه برداری و بدنسازی مناسب هستند، در صورتی که ورزش هایی مثل دوندگی استقامت احتیاج به هیکل اکتومورف دارد. باوجودی که نوع فیزیک بدنی حرف آخر را نمی‌زند ولی انتخاب صحیح براساس نوع فیزیک بدنی یکی از عوامل بسیار موثر در میزان موفقیت است در حقیقت تاثیر تمرین به ژن ها ۷۵ به ۲۵ است .
به طور مثال ورزشکاران آفریقایی همیشه در صدر اخبار مربوط به رشته دو و میدانی قرار دارند و البته در این میان کنیایی ها ، ۴۰ درصد رتبه‌های اول دوهای استقامت را به خود اختصاص داده اند.
این دونده های کنیایی پاهای باریک و عضله پشت پای کشیده ای دارند (یک خاصیت ژنتیک) که یک آناتومی‌کاملا مناسب برای دوندگی است. اهالی کنیا در ارتفاع ۲ هزار فوتی زندگی می‌کنند که باعث می‌شود تا میزان گلبول های قرمز خونشان، علاوه بر ظرفیت قلبی - عروقیشان بالا برود، هردو این فاکتورها برای دویدن در مسیرهای طولانی ضروری هستند.
یا شاید تصورکنیدهیچ تناسب خاصی برای ورزش تیراندازی احتیاج نباشد ولی یک تیرانداز کامل، تناسب قلبی - عروقی بسیار خوب و ضربان قلب پایین دارد که حتی در لحظات شلیک پایین تر هم می‌آید. آنها می‌توانند ندانسته ضربان قلب خود را تا ۲۰ ضربه در دقیقه پایین آورده و درست بین ضربان ها شلیک کنند. البته تیراندازی با تفنگ پیستونی به بالاتنه عضلانی هم احتیاج دارد.
حقیقت این است که تنوع ژنتیک بسیار بیشتر از تنوع رشته های مسابقه است وحالا با تمام این تفاسیر، شما چه نوع بدنی دارید؟ هیچ وقت ورزشکار مطرحی را دیده اید که فکر کنید شما هم می‌توانید درست مثل او باشید؟

   + فرزانه (ربابه)دریاباری - ۱:۳٠ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٠/۸/۱٥